Cổng thông tin điện tử tỉnh thanh hóa

Huyện Vĩnh Lộc

ĐỀN TAM TỔNG – XÃ VĨNH TIẾN

Đăng ngày 30 - 11 - 2012
100%

           Đền Tam Tổng cách Thành Nhà Hồ khoảng gần 1 km về phía Nam, thuộc địa phận thôn Phố Mới, xã Vĩnh Tiến, nằm ngay bên trục đường Hoa Nhai (đường Hoàng gia) từ cửa Nam Thành Nhà Hồ đến Đàn tế Nam Giao. Khi mới được xây dựng, đền có tên gọi là đền Phương Nhai, tức đền nằm trên đất Phương Nhai (nay là làng Phương Giai xã Vĩnh Tiến); đền thờ Thượng tướng quân Trần Khát Chân.

Theo Đại Việt sử ký toàn thư; Đại Nam nhất thống chí; Việt Nam sử lược, đều ghi “Trần Khát Chân người Hà Lãng (Hà Lương), huyện Vĩnh Lộc, làm tướng dưới triều Trần được phong đến chức Thượng  tướng quân”.

 Nhà Trần sau ba lần chiến thắng quân Nguyên Mông, vua quan bắt đầu sống sa đọa. Trong nước giặc loạn nổi khắp nơi, phía Bắc giặc Minh dòm ngó, phía Nam quân Chiêm Thành nhiều lần xâm chiếm Đại Việt.

Năm Quang Thái Thứ hai (1389), vua Chiêm Thành là Chế Bồng Nga lại đem quân xâm lược Đại Việt. Hồ Quý Ly đem quân đi cự chiến xong thua trận phải rút về Đông Đô. Vốn là một dũng tướng trung quân ái quốc, Trần Khát Chân cúi đầu xin Thượng Hoàng Nghệ Tông đem quân ra chặn giặc. Người nói rằng Nếu không đuổi được giặc xâm lăng thì không có ngày về. Tháng Giêng năm Canh Ngọ (1390), Đô tướng Trần Khát Chân đại thắng quân Chiêm Thành ở Hải Triều, giết được vua Chiêm Thành là Chế Bồng Nga. Sau chiến thắng này, Trần Khát Chân được vua phong thưởng chức Thượng tướng quân, khi ấy ông mới 20 tuổi.

Trần triều tiếp tục suy thoái, quyền lực tập trung vào tay Hồ Quý Ly. Năm Quang Thái thứ 10 (1397), Hồ Quý Ly cho xây dựng Thành, dời đô về Vĩnh Ninh Thanh Hóa, thực hiện hàng loạt cải cách xã hội, ép vua Thuận Tông nhường ngôi cho Thái tử Trần An sau đó ép vua phải chết. Trần Thiếu Đế lên làm vua mới 3 tuổi, mọi quyền lực cai trị đất nước rơi vào tay Hồ Quý Ly. Trước tình hình đó các vương tôn, quý tộc nhà Trần rất bức bách muốn trả thù lật đổ Hồ Quý Ly.

Mùa hạ năm 1399, nhân lễ Minh Thệ ở Đốn Sơn (núi Đún), các quan tướng trung thành với triều Trần do Thượng tướng Trần Khát Chân cầm đầu âm mưu giết Hồ Quý Ly, song sự việc bại lộ không thành. Hồ Quý Ly ra lệnh bắt và hành quyết các tướng: Trần Khát Chân, Trần Hãng, Phạm Ngưu Tất, Trần Nhật Đôn, Phạm Ông Thiện, Phạm Khả Vĩnh cùng gần 370 người tại chân núi Đún. Đó cũng là hội thề đẫm máu nhất trong lịch sử phong kiến lúc bấy giờ.

Theo Đại Việt sử ký toàn thư chép “Trần Khát Chân khi sắp bị hành hình lên núi Đún gào thét ba tiếng, chết ba ngày sắc mặt vẫn tươi như sống, ruồi nhặng không dám bâu…”.

Có nhiều truyền thuyết về Trần Khát Chân được lưu truyền trong nhân gian được nhiều người nhắc tới: Tương truyền lúc Trần Khát Chân bị hành quyết, trời bỗng nhiên tối mịt. Trần Khát Chân bị chém đầu, đầu rơi xuống đất, Trần Khát Chân nhặt lắp đầu vào và lên ngựa phóng như bay theo đường (Hoa Nhai) lên cổng Nam thành An Tôn. Khi Trần Khát Chân đến khu vực Cồn Xấm thì gặp một bà lão ngồi bán nước chè xanh ở bên đường, Khát Chân nói: “ Bà có thấy ai chặt đầu rồi lắp đầu vào lên ngựa chạy được không?”. Bà lão trả lời: “Tôi nay đã 84 tuổi rồi chỉ thấy có ông là thánh mới lắp đầu mà còn chạy được”. Bà lão vừa dứt lời thì cả thân và đầu Trần Khát Chân rơi xuống đất (thuộc khu vực cồn Xấm). Con ngựa của Trần Khát Chân cưỡi và có một con ngựa chạy theo, cả hai con ngựa lồng lên rẽ sang trái, qua cánh đồng làng Thổ Sơn (Thổ Phụ) xuống Bến Quân (bến dành cho quân lính) cả hai con ngựa lao ra giữa dòng sông Mã, nơi hai con ngựa chết nổi lên một bãi rộng dân làng gọi là Gò Ngựa. Sau này các kỳ hội đảo có tổ chức thi bơi thuyền đều phải bơi quanh Gò Ngựa ba vòng. Nơi Trần Khát Chân bị chém đầu, dân lập đền thờ gọi là đền Đún (Nghè Đún); chỗ thân mình và đầu Trần Khát Chân rơi, dân cũng lập đền thờ gọi là đền Phương Nhai (sau này gọi là đền Tam Tổng). Cả hai đền này đều thờ Thượng tướng Trần Khát Chân.

Theo truyền lại, thì lúc đầu đền chỉ có làng Phương Nhai thờ, đến giữa thế kỷ XIX, lúc bấy giờ, tổ chức hành chính dưới huyện tổng, nên ngày kcủa Ngài (24 tháng 4 âm lịch), các làng thuộc tổng Cao Mật đều đến đền Phương Nhai cúng bái, tế lễ, xin được thờ Ngài.

Các cụ cao niên kể rằng: Có một năm cả tỉnh Thanh Hóa hạn nặng, trời nắng gay gắt kéo dài, Tổng đốc Thanh Hóa làm lễ cho rước các thành hoàng về hội đảo ở Thanh Hóa. Đến giờ vào tế, kiệu của Đức Thánh Lưỡng (Trần Khát Chân) mới xuống. Tổng đốc Thanh Hóa nói: “Chú Lưỡng tại sao bây giờ chú mới xuống. Nếu tôi bước ba bước mà không mưa thì tôi gông cổ chú lại”. Tổng đốc bước ba bước trời đổ mưa liền. Kiệu Đức Thánh Lưỡng quay luôn trở về và mưa từ Thanh Hóa mưa theo kiệu Ngài về đến Phương Nhai, mưa ra khắp tổng Cao Mật. Thấy đền linh, thần thiêng tổng Bỉnh Bút, rồi tổng Nam Cai (Hồ Nam) cũng xin được thờ. Sau đó từ một ngôi đền nhỏ của làng, cả ba tổng Cao Mật, Bỉnh Bút, Nam Cai đã đóng góp nguyên vật liệu xây dựng ngôi đền khang trang  và cũng từ đó nhân dân gọi là đền Tam Tổng (Tam tổng = 3 tổng). Những viên gạch vồ xây dựng đền đều có hàng chữ ghi rõ của các tổng đóng góp.

Theo các cụ cao tuổi kể lại, xưa kia, đền Tam Tổng có kiến trúc kiểu chữ công gồm: nhà tiền đường 3 gian 2 dĩ rộng rãi, 2 giải vũhậu cung 3 gian. Hậu cung là nơi đặt long ngai bài vị của Ngài, có hai hàng chấp kích với những đại đao, long đao, bố chùy, bát xà mâu. Kiệu và đôi ngựa gỗ để ngoài tiền đường. Đền còn có chiếc trống cù mặt to bằng cái nong được để cố định ở tiền đường. Cổng đền được thiết kế gồm một gian có hai vì kèo, mái lợp ngói, hai bên có cửa tò vò. Sân đền rộng rãi được lát bằng đá, trong khuôn viên của đền có nhiều cây cối. Đền hướng ra đường cái quan, trước cổng có bia đá khắc hai chữ HMã (xuống ngựa), Quan sang chức trọng phải hạ võng, xuống ngựa mới được đi qua cửa đền. Trải qua thời gian cùng với những biến cố lịch sử, đền Tam Tổng xưa chỉ còn lại gian nhà hậu cung như ngày nay, cây cối cổ thụ trong khuôn viên cũng không còn nữa.

          Năm 2003, nhân dân làng Phương Giai xã Vĩnh Tiến đã chuyển ngôi đình làng Phương Giai lên làm nhà tiền đường của đền Tam Tổng và xây dựng một số hạng mục như nhà giải vũ, nhà khách, làm cổng, lát sân. Hiện nay, đền gồm có các hạng mục: 3 gian hậu cung, hai giải vũ, 3 gian tiền đườngnhà khách.

 

<

Tin mới nhất

KHẢO SÁT ĐIỂM DU LỊCH TẠI THẮNG TÍCH NÚI KIM SƠN(26/12/2018 4:02 CH)

Hội nghị Bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa Việt Nam vì sự phát triển bền vững - Thủ tướng...(31/07/2018 7:31 SA)

Hoa sen ở nơi đồng chiêm trũng(26/06/2015 2:26 SA)

Làng cổ Đông Môn xã Vĩnh Long huyện Vĩnh Lộc(10/06/2015 2:26 SA)

VÀI NÉT VỀ VÙNG ĐẤT BỒNG (26/11/2014 2:23 SA)

ĐỀN THỜ, BIA KÝ TRỊNH KHẢ - XÃ VĨNH HÒA(25/08/2014 2:22 SA)

THẮNG TÍCH KIM SƠN – XÃ VĨNH AN(25/08/2014 2:22 SA)

KHU TƯỢNG ĐÁ ĐA BÚT – XÃ VĨNH TÂN (30/11/2012 10:31 CH)